Amerikalı yazar Robert M Pirsig toplumsal sistem ve birey dünyasında meydana gelen arızaları giderme çabasını araba bakımına benzetir. Nitelik metafiziği olarak adlandırdığı bu bakım süreci çeşitli kartonlardan oluşur. Nitelik kartonu , çöp kartonu bir de karma bir karton . Doğal seçilim sürecinin izlerini taşıyan sistem genel olarak uygarlık ve özel olarak batının temellerine yolculuğa dönüşür.
Kitaplardan birinin adı Lila / Ahlak Eleştirisi. Pirsig ve sürpriz konuğu Lila tekneyle nehirde seyir halindedir. Hayat tıpkı yolculuk yaptıkları nehir gibi özgürlüğe akar. Lila bu yolculuk ta özgürlük ile ahlak arasında derin çatışma halinde olup delilik sınırlarındadır. Pirsig’i de bu sınıra çeker. Pirsig niteliği bu çatışmanın neden ve sonuçlarını anlamada kilit kavram olarak ele alır.
İspanya Parlamentosu bir süredir savaş karşıtlığı , insan hakları ve hukuk savunusuyla inliyor. İspanyol dilinin ses ve hız özelliklerini de eklendiğinde inliyor yetersiz . Ortalık resmen yıkılıyor. Ucuz etin yahnisi bol olur. Başbakan Pedro Sanchez demeçleri sosyal medyayı kaplamış durumda. İspanya İran savaşına neden bunca şiddetli karşı çıkıyor ?
Bu sorunun yanıtını bulabilmek için batının temellerine bir yolculuk gerekebilir. Pirsig bu bağlamda önemli katkılar sunuyor. İspanya tutumu sahih bir savaş karşıtlığı insan hakları ve hukuk savunusu değil. Bu yazının amacı İspanya tutumunda ortaya çıkan savaş karşıtlığını önemsizleştirmek yada itibarsızlaştırmak değil. Bu yapaylığı tespit ederek sahih ve tutarlı bir temele dönüşmesine katkı sunmaktır.
İspanya ‘nın bu tutumu tarihsel temelleri bulunan İranı aşan küresel ve bölgesel bir politika olarak ortaya çıkmaktadır. Zaten tutum 6-7 Ekim Hamas saldırılarından beri devam etmektedir. ABD ve İsrail’in İranâ saldırmasıyla daha görünür ve sert hale gelmiş oldu. İspanya tarihsel olarak ABD ve İsrail ittifakıyla sorunludur. Bunun nedenleri biliniyor. ABD İspanyol savaşında galip gelerek kuruldu. İspanya ‘nın Ortaçağda Yahudilerle yaşadığı sorunlar zaten bilinmektedir.
İspanya’nın bu tutumu salt bu tarihsel nedenlerle de izah edilemez. İspanya bakımından güncel dış ve iç politik nedenleri de var. İspanya bölgedeki hegemonyanın tamamen ABD ve İsrail lehine değişmesinden rahatsız olmaktadır. İspanya İran savaşından sonra ortaya çıkacak bölge düzeninden ve bunun Avrupa ya yansımalarından endişe duymaktadır.
Bunun idari yapısıyla özellikle özellikle Katalonya bölgesiyle ilgili olduğunu belirtmeye gerek yok. Sanchez Irak savaşından sonra Eski Başbakan Jose Lois Rodriguez Zapattero nun başına gelenlerden de ders çıkararak muhalefetini artırmaktadır. İspanya halkları Zapattero’nun Irak savaşı politikasına ciddi tepki göstermişti.
İspanya’nın tutumuna bu tarihsel konteks ve güncel gelişmeler ile öznel durumları çerçevesinde bakıldığında durum daha anlaşılır hale gelir. İspanya tutumu bu bağlamda sonuç olarak ülkesinin boyunu da aşan Avrupa içinde bir kliğin sesi olarak ta okunabilir. Avrupa’da açıkça savaşa evet diyen sosyal demokratlar yok mu var. ? Hayır diyenler de var.
Sosyal demorat bir politikacı olarak ve birey olarak elbette Sanchez ilkesel bir savaş karşıtı olabilir. Kuvvetle muhtemel öyledir. Ancak bu durum hiç bir şartta yukarıdaki tarihsel ve güncel neden ve saiklerden bağımsız ele alınamaz. Tekrarlamakta yarar var. Bu tavır her halükarda değerlidir. Yazının amacı savaş karşıtlığını daha nitelikli hale getirme çabasına katkıdır.
Gracias ! No es suficiente pero si . No a la guera. Teşekkürler . Yetmez ama evet. Her halükarda savaşa hayır.
Pirsig’in karma kartonunda yer alan Sanchez bu çıkışlarıyla partneri Suriye Cumhurbaşkanı Eş Şara kadar hayranlık uyandırmasa da sosyal medyada çevre temizliğine katkı sunarak Levent Gültekin, Ayşe Hür benzerlerinden öne çıkarak onları Pirsig çöp kartonuna yollamış oldu.
Çevre hakkı yaşam hakkıyla sıkı sıkıya bağlı ve onunla yakın önemde bir hak.