İran savaşı Vietnam savaşından sonra ABD hegemonyasının sınandığı önemli savaşlardan biri. Vietnam savaşı ABD hegemonyasını yükselişe geçtiği döneme tekabül etti. ABD bu savaşla ; müttefiklerine gücünü göstermek , onların güvenini kazanmak ve komunist rejimleri çevrelemek için girdi. Vietnam savaşının sonucu dünyada Amerikan karşıtlığının yükselmesi ve 68 kuşağında sembolize olan gençlik hareketleri oldu.
Buna mukabil İran savaşı ABD hegemonyasının zayıfladığı bir döneme denk geldi. İran savaşına da dünya geneli itirazlar var ancak yaygın değil. İtirazlar iktidar kliklerinin farklı tercih ve kaygıları veya genel savaş karşıtlığı olarak tezahür etmektedir. Bu durumun en önemli nedeni dünyanın molla rejimine bakışı. ABD iktidarı özellikle içerde Irak savaşı deneyimine rağmen savaşa aşırı itiraz edilmeyecek gerekçeleri üretebilmekte olduğu görülmektedir.
Vietnam savaşında uzlaşmaz çelişkiler vardı . Bu yüzden büyük trajediler yaşandı. İran savaşında çelişkiler uzlaşmaz değilse de benzer riskler vardır. Her halükarda İran savaşının da küresel sonuçları önemli olacaktır. Savaş bu bağlamda İran kadar ABD hegemonyası için de var olma mücadelesi.
İran savaşının bölgesel sonuçları da en az küresel sonuçları kadar önemli. Bu sonuçları daha iyi görebilmek için ABD nin başını çektiği batı ittifakının 1979 Devrimine yaklaşımını gözden geçirmekte yarar var. Batı kadimden beri İran coğrafyasıyla ilgili. Destansı öfke aynı zamanda destansı bir aşkın akabinde aşkta yaşanan gelgitlerin hayal kırıklığının ürünü denilebilir.
Batı; komunizm tehlikesi nedeniyle mollaları doğrudan karşıya alma yerine bölgede dengelemeyi tercih etti. Anılan nedenlerle bugünkü bölge şekillenmesinde bu dengenin önemi büyük. Batı SSCB ‘nin dağılması ile birlikte İran’ı doğrudan karşıya alacağının işaretlerini vermiş oldu. İsrail faktörü yaşanan krizi derinleştiren bir katalizör durumunda.
İran savaşının neden ve sonuçlarını ABD hegemonyası ve İsrail’in hedefleri ile birlikte değerlendirme gereği izahtan varestedir. İstediği sonuçları alırsa ABD için İran Savaşı küresel hegemonyasını güçlendirirken bölgesel varlığını daha görünmez hale getirecektir. Monre doktrini de zaten bu doğrultudadır.
İsrail için savaşın bambaşka sonuçları olacaktır. İran savaşı İsrail için ” üçüncü geliş ” olacaktır. Bunun manası Abraham Anlaşmalarının sınırlarının daha da genişleyeceğidir. Bu sonuçlar hem bölge iktidarları hem de halkları için temadi eden sosyo ekonomik ve politik kriz gerilim ve dönüşümler olabilir.
Bu bağlamda savaşın arefesinde Kazakistan’ın da Abraham Anlaşmlarına katılması tesadüf değil. ABD hegemonyası ve İsrail’in hedefleri İran engelini aşabilirlerse Orta Asya ve Uzakdoğu’ya yol alacak görünmektedir. Tilkinin dönüp dolaşacağı yer yine Vietnam kapıları olabilir.