Bir mayısın bayramlar içinde müstesna bir yeri var. Avustralya’nın Melbourne kentinden başlayan Amerika’nın Şikago kentine uzanan oradan dünyaya yayılan işçi yürüyüşleri giderek her türlü hak özgürlük ve adalet talebini içeren küresel itiraza dönüştü.
Mekan ve sahne tesadüf değil. Bu coğrafya Afrika’dan vahşice avlanarak kaçırılan siyahilerin beyaz işçilerle – ki kuvvetle muhtemel çoğu yerli halklardan oluşur – birlikte zorla yada gayrı insani koşullarda çalıştırıldığı plantasyonlar. İşçi yürüyüşlerine siyahilerin de katılması bayrama bambaşka anlam katmış oldu.
Amerikan Ulusal parkına girişi yasak olan siyahilerin de yürüyüşlere katılması siyahilere ilişkin ön yargıların kırıldığı kritik bir eşik. Bu katılım yürüyüşlerin çehresini değiştirerek sömürgecilik ve ırkçılık karşıtlığına da dönüştürdü. Melbourne’den günümüze bir mayıs içeriği sürekli zenginleşerek devam etti.
İşçi hakları olarak başlayan yürüyüş giderek temel insan hak ve özgürlüklere saygı koruma ve güvence talebine dönüştü. Bunun ancak adil yargılanma hakkı ve ilkeleiryle mümkün olduğu açık. Melbourne ‘den günümüze sayısız olay meydana geldi. Yasaklamalar, tutuklamalar, çatışmalar ölümler idamlar. Bugün ise bir çok ülkede resmi tatil dolayısıyla tanınan bir bayram.
Bir mayısın serencamı içinden adil yargılanma hakkı ve ilkelerine baktığımızda karşımıza iki önemli dosya çıkmaktadır. Jeffrey Epstein karanlığı ve Louis Lingg dosyaları. Bu iki dosyanın da aynı mekanda zuhur etmesi tesadüf değil. Epstein’in karanlık dosyasını bilmeyen kalmadı. Ancak karanlık orta yerde duruyor. Karanlığın aydınlatılacağına dair inanç zayıf olsa da dosyaya ilişkin vicdani kanı oluşmuş durumda.
Lingg dosyası ise tarihin tozlu raflarında kayboldu. Louis Ling ; 1886 1 Mayıs yürüyüşleri kapsamında Chicago’da meydana gelen ve Hay Market olaylarıyla devam eden ölümlü olaylar zincirinde arkadaşlarıyla birlikte suçlu bulunarak idama mahkum edilen , idam hükmünden sonra intihar ederek hayatına son veren 23 yaşında anarşist bir delikanlı.
Savunmalarında (1) ” Size açıkça söylüyorum ben şiddet yanlısıyım. Eğer bizim üstümüze top atarlarsa, biz de onlara karşı dinamit atarız. ” demekle şiddeti yadsımadığın ancak Hay Market olaylarından kesinlikle sorumlu olmadığını iddia ediyor. Hay market olaylarında işçi ve polislerden hayatını kaybedenler olmuştu.
Savunmadan anladığımız kadarıyla olaylar bakımından masum olması kuvvetle muhtemel. Lingg’in belirttiği gibi temelde yargılanan fikri ve anarşist üyeliği. Epstein karanlığı ve Lingg dosyası adil yargılanma hakkının önemini bir kez daha ortaya koymaktadır. Ölüm cezasının kaldırılması bakımından da Lingg dosyası üzerinde düşünülmesi gereken bir dosya.
Hiç bir bayram galiba bunca evrensel etki yaratmadı. Bir mayıs politika ekonomi ve hukuk başta olmak üzere dünyanın kaderini değiştirdi. Çağdaş temel hak ve özgürlüklerin gelişiminde bir mayıs etkisinde duraksama bulunmamaktadır. Bir mayıs emekle yaratılan şeylerin ve değerlerin coşkusunu taşısa da salt işçi bayramı değildir.
Emek , özgürlük ve adalet bayramıdır. Mutlaka her insana dokunan bir yönü vardır. Bayram vesilesiyle adil yargılanma hakkının önemini bir kez daha derinden idrak ediyoruz. Bir mayıs küresel sorunların ancak küresel itirazlarla çözülebileceğini de açıkça ortaya koymaktadır.