Tahran , Hamadan , Tel Aviv, Hayfa. Kadim kentler yoğun füze ve bomba atışı altında. Hayatını kaybeden can çekişen göç yollarına düşen insanlar. Adına ister kumar diyelim ister satranç bu oyun bugün başlamadığı gibi sadece iki devlet arasında değil. Bölge için finalist özellikleri olan çok karmaşık küresel bir oyun izlediğimiz.
Geceleri yıldızlara eşlik eden füzeler ve hava savunma sistemleri sirenler insanı kadim mekan ve anlatıların içinde seyahate davet ediyor. Öfkeli , kaygılı ve üzüntülü olmak bu daveti gizleyemiyor. Zamana zulme direnmiş mekan ve kelamlar. Bugünkü İran Ulus Devletinin sınırları ve egemenlik alanı bir çok bölgede olduğu gibi yüzyılın başında cetvellerle çizildi.
İran Ulus Devleti Rusya ve İngiltere arasındaki ”büyük oyun” adı verilen jeostratejik kapışmanın ürünü . İran Ortadoğu ülkesi olmakla birlikte Kafkasya, Hindistan , Pakistan ve Afganistan sınırlarına uzanan bir coğrafya. Şah rejimleriyle uysal bir görüntü çizen İran 1979 İslam Devrimiyle başka bir yolculuğa çıktı
Mezkur devrim de zaten soğuk savaş dengesinde ortaya çıktı. Devrimin batı bloku tarafından Sovyetlere karşı ve ”sunni ekseni” dengelemek için teşvik edildiği yada tolore edildiği dahi rahatlıkla söylenebilir. Devrimden sonra içerde gücünü tahkim eden İran İslam Cumhuriyeti soğuk savaş yıllarında ortaya çıkan boşluktan da yararlanarak gözünü Akdenize uzanan Ortadoğu bölgesine dikti.
Yemen, Irak, Suriye, Lübnan ve Filistin. Ürdün Kraliyet rejiminin tabiriyle ” şii hilali” kendi tabirleriyle ”direniş ekseni ” bu suretle örüldü. Suriye savaşında oldukça yıpranan İran 6-7 Ekim İsrail Hamas savaşıyla bu yükselişin sonuna gelmiş oldu. Doğa boşluk affetmiyor birilerinin düşüşü birilerinin yükselişi.
Bugün yaşadığımız kriz İran’ın büyük oyunda belirlenen sınırların dışına çıkmasının yarattığı rahatsızlıklardan başkası değil. Durumu bilen İran uzun süre sınırları dışında savunma hattı ördü. Gazze Lübnan Suriye derken göz açıp kapayana kadar Tahrana vardı işler.
İran krizi coğrafik ve tarihsel nedenlerle oldukça karmaşık bir kriz. Yakın zamanda ortaya çıkan Keşmir krizini de bu krizle bağlantılı okumak mümkün. Pakistan ile Hindistan arasında aniden patlak veren Keşmir sorunu İsrail İran savaşının ön sarsıntılarından biri olarak tezahür emesi kuvvetle muhtemel. Krizin Çin’e kadar uzanacağı açık.
İsrail ‘in yüzyıllık serüvenleri de hasmından pek farksız değil. İngiltere mandası toprakları üzerinde adeta yoktan var edilen ülke sonuç olarak Rusya- Batı dengesiyle şekillendi. İsrail soğuk savaş yıllarında Atlantik ittifakının kılıcı olarak hareket ederek görece genişleme de sağladı.
İkibinli yıllarda ortaya çıka küresel değişim kaos ve karmaşadan hareketle yeni stratejiler geliştirdi. Arap devlet ve toplumlarını dizginleyen İsrail yönünü bu stratejilerin önündeki engel olarak duran İran ‘a çevirmiş oldu.
İran’ın bölgesel düşüşü içerde ekonomik sorunlar yaşamaya başlaması, Rusya’nın bölgeden çekilmesi İsrail ‘in kumar hevesini artırdı. Batı blokunun Ukrayna’da Rusya karşısında zorlanmaya başlaması Rusya’nın da bu cephe nedeniyle bölgeden daha fazla çekilmesi İsrail’e adeta vakit tamam dedirtti.
Yükselen Aslan Operasyonuna bu uzun ve meşakatli yolculuk sonucu gelindi. İsrail’in kumarı yada İran satrancı. Oyunun adı ne olursa olsun Ortadoğu için finalist yönleri olan Dünya için de çok karmaşık etkileri olan bir savaşla karşı karşıyayız.